Tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XII, các đại biểu Quốc hội đã tham gia nhiều ý kiến sâu sắc về dự Luật người khuyết tật (NKT). Nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội đã nhấn mạnh: Nếu ai đó có hành động phân biệt đối xử với NKT sẽ phải bị phạt nặng vì đó là hành vi thiếu nhân đạo, coi thường pháp luật, vi phạm quyền con người. Nhiều đại biểu bức xúc: Trong khi Quốc hội đang bàn về dự án Luật NKT thì ngay tại Hà Nội, NKT bị đuổi khỏi xe buýt ...

Theo tờ trình của Chính phủ, cả nước có khoảng 5,3 triệu NKT, chiếm khoảng 6,34% dân số (có 1,1 triệu NKT nặng), trong đó, có tới 37% NKT đang sống trong các gia đình nghèo; 24% ở nhà tạm; 34,4% từ 6 tuổi chưa biết chữ và 21,24% chưa tốt nghiệp tiểu học; 80% trong độ tuổi lao động không có khả năng tham gia lao động. Những khó khăn về cơ thể đã cản trở NKT tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, học nghề, tìm kiếm việc làm... Hầu hết các đại biểu đều tán thành với việc ban hành Luật NKT.

Đại biểu Ngô Minh Hồng (TP. HCM), cho rằng: dự án luật còn thiếu nhiều quy định cụ thể, trong đó quan trọng nhất là thiếu việc phân hạng NKT. Ông Ngô Minh Hồng nhấn mạnh: “Chưa kể quy định cấm cản trở NKT sinh con cũng phải xem lại. Các dạng khuyết tật bình thường thì không sao, nhưng nếu khuyết tật về thần kinh, có di truyền... thì nếu sinh con, cha mẹ sẽ vừa không bảo đảm điều kiện nuôi dạy, vừa tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội, có nên không?”.

Đại biểu Trần Đông A (TP. HCM) nêu ý kiến: Việc phân dạng, phân hạng NKT là nền tảng để thực thi Luật NKT; việc phân dạng, phân hạng NKT hoàn toàn làm được nếu thành lập Hội đồng y khoa. Với trên 5 triệu NKT như hiện nay, nếu thành lập Hội đồng y khoa cấp quận, huyện để làm thì mất đến 2-3 năm và tốn đến hàng ngàn tỷ đồng. Nếu làm ở ngay cấp xã, phường thì mất nửa năm và cũng tốn hàng trăm tỷ đồng. Nhưng, cần phải làm, nhằm tránh việc thực thi các chính sách về NKT không rõ ràng, thiếu công bằng, chỉ mang tính hình thức.

Đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) đề nghị: Việc đảm bảo các điều kiện tiếp cận, sử dụng các công trình công cộng của NKT cần phải được thực hiện ngay chứ không đợi phải có lộ trình, bởi đây là việc không khó thực hiện. Đại biểu Vũ Hồng Anh (Hà Nội) nêu quan điểm: phân định cụ thể nhiệm vụ của mỗi Bộ, ngành thì mới có thể đảm bảo hết quyền cho NKT.

Đại biểu Nguyễn Hồng Sơn (Hà Nội) bức xúc phát biểu trong buổi thảo luận tổ: “Trong khi Quốc hội đang thảo luận về dự án Luật NKT thì tại Hà Nội vẫn có chuyện lái xe buýt đuổi NKT xuống xe”.

Dự Luật lần này cũng đưa ra những ưu đãi cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động là NKT: tổ chức và doanh nghiệp sử dụng từ 2% đến dưới 35% số lao động là NKT làm việc thì được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế, vốn vay với lãi suất ưu đãi theo dự án phát triển sản xuất, kinh doanh và được hỗ trợ phí kèm nghề, dạy nghề tại chỗ đối với số lao động là NKT. Một loạt nội dung mà dự luật đưa ra nhằm nâng cao chất lượng sống cho NKT như: hỗ trợ NKT khám bệnh, chữa bệnh và chỉnh hình, phục hồi chức năng; các chính sách giáo dục đối với NKT; hỗ trợ học nghề và việc làm; hỗ trợ văn hóa, thể thao, giải trí; nhà ở và công trình công cộng, tham gia giao thông... cũng được các đại biểu nhất trí tán thành.

Tuy nhiên, không ít đại biểu cho rằng nhiều quy định của dự thảo luật về NKT quá lý tưởng nên khó khả thi, trong khi một số vấn đề thực tiễn cần được quy định cụ thể thì chưa được đề cập.

Đại biểu Lê Thành Tâm, giám đốc Sở Lao động - thương binh & Xã hội TP. HCM nêu ý kiến: chế độ chăm sóc, bảo trợ NKT hiện quá lạc hậu, không đủ đáp ứng nhu cầu tối thiểu. Ở TP. HCM có trung tâm nuôi dưỡng đến 1.800 người bị tâm thần, chế độ ăn được Nhà nước cấp chỉ 240.000 đồng/người/tháng nên chất lượng bữa ăn khó có thể cải thiện, thậm chí thiếu trước, hụt sau.

Đại biểu Lê Thành Tâm đề nghị: “Luật nên có quy định phù hợp, bảo đảm chế độ chăm sóc tốt hơn cho NKT, nhất là những người thiểu năng trí tuệ, tâm thần”.

Đại biểu Trần Văn Nam, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bình Dương đề nghị: Luật cũng phải quy định rõ những điều kiện về nhân lực, cơ sở vật chất, tài chính để thành lập các trung tâm bảo trợ xã hội, tránh tình trạng đua nhau thành lập không nhằm mục đích nhân đạo mà chủ yếu chỉ để kêu gọi tài trợ. Ông Trần Văn Nam nêu cụ thể: “Ở địa phương chúng tôi có huyện người ta đăng ký thành lập đến 6-7 trung tâm, biết là có gì đó không bình thường nhưng cũng không có cơ sở pháp lý nào để từ chối họ”.

Khi nhắc lại ý kiến của đại biểu Ngô Minh Hồng (TP. HCM), đại biểu Hoàng Minh Nhất (Hà Giang) đồng tình: “Trường hợp bố, mẹ khuyết tật và sinh con ra cũng bị khuyết tật, chúng ta biết nhưng vẫn để cho ra đời những đứa trẻ như thế thì chẳng những không đạt được mục tiêu nhân đạo mà còn hóa thành vô trách nhiệm”.

Theo nhiều đại biểu, dự thảo chưa quy định rõ các hình thức chế tài đối với các trường hợp ngược đãi NKT trong khi thực tiễn cuộc sống không ít trường hợp vi phạm đã xảy ra. Do đó, hình thức chế tài phải được quy định cụ thể ngay trong luật.